Czym jest burger transferowy
Nazwa jest zapożyczeniem z rubla transferowego — pieniądza, który nigdy nie istniał fizycznie i służył wyłącznie do rozliczania obrotów wewnątrz RWPG, bo waluty krajowe były wobec siebie niewymienialne. Tutaj problem jest analogiczny: stawka godzinowa w złotych i stawka w frankach nie dają się podzielić przez siebie, dopóki nie ma wspólnej jednostki. Big Mac tę funkcję pełni — jest dobrem wystandaryzowanym, wycenianym lokalnie, więc dzielenie przez jego cenę zamienia dowolną kwotę w liczbę burgerów, a burger jest wszędzie tym samym burgerem. Skrót BM oznacza w tym pliku zarówno produkt, jak i jednostkę.
Sam indeks Big Maca — publikowany przez „The Economist” od 1986 r. — mierzy wycenę walut, a nie zamożność, i operuje jedną liczbą na kraj. Znane są też pochodne: skorygowany o PKB per capita wariant Economista oraz zestawienia UBS pokazujące czas pracy potrzebny na zakup kanapki. Nowe jest tutaj co innego: użycie ceny Big Maca nie jako wyniku, lecz jako jednostki rozrachunkowej dla całej siatki wskaźników płacowych — wraz z algebrą wymiarów, która sama rozstrzyga, które pary wielkości wolno przez siebie podzielić, a które nie. To zamienia jednorazowe porównanie w system, w którym każde twierdzenie o relacji dwóch gospodarek daje się wyprowadzić i sprawdzić na miejscu.
Odchylenie od parytetu siły nabywczej
Kolumna Kurs parytetowy BM podaje kurs, jaki musiałby obowiązywać, żeby Big Mac kosztował w danym kraju tyle samo co w Niemczech (kotwica strefy euro). Kolumna Odchylenie to iloraz kursu parytetowego przez rynkowy. Wartość powyżej 1 znaczy, że waluta jest przewartościowana — Big Mac jest tam droższy, niż wynikałoby z kursu, więc pieniądz kupuje mniej, niż obiecuje tabela kantorowa. Wartość poniżej 1 znaczy niedowartościowanie : waluta jest tania względem tego, co realnie kupuje.
Odchylenia bywają duże i uporczywe, i nie są dowodem błędnej wyceny rynku. Wyjaśnia je efekt Balassy–Samuelsona : w krajach o wysokiej produktywności eksportu płace rosną także w usługach, których nie da się handlować za granicę, przez co ogólny poziom cen jest tam trwale wyższy. Waluty krajów bogatych są więc systematycznie „przewartościowane” względem parytetu i nie ma powodu oczekiwać, że to się wyrówna. Odchylenie należy czytać jako miarę różnicy poziomów cen, nie jako prognozę kursu.
Addendum: płaca minimalna w USA
W tabeli głównej dla USA użyto stawki federalnej 7,25 USD/godz. — niezmienionej od lipca 2009 r. i realnie martwej w większości stanów, ale jedynej, która obowiązuje w całym kraju i jest porównywalna z ustawowymi minimami innych państw. Poniższe wartości nie wchodzą do obliczeń i służą wyłącznie pokazaniu rozpiętości. Stawki brutto, stan na 2025 r.; kolumna BM/godz. przeliczona tym samym współczynnikiem netto co stawka federalna (0,924) i tą samą ceną Big Maca (5,79 USD).
Rozpiętość wewnątrz jednego państwa — od 7,25 do 17,50 USD, czyli 2,4-krotna — jest większa niż rozpiętość płac minimalnych między Polską a Niemcami. To najmocniejszy argument za tym, żeby liczbę dla USA w tabeli głównej czytać jako dolną obwiednię, nie jako opis rynku pracy.
Źródła i status danych
Wsad w obecnej postaci pochodzi z pamięci modelu, nie ze zweryfikowanych publikacji. Jest kompletny i wewnętrznie spójny, więc mechanizm działa i daje się testować, ale żadnej liczby nie należy cytować bez sprawdzenia. Kolumna pewności przy nazwie kraju oznacza, jak bardzo ufam poszczególnym wierszom; wynik porównania dziedziczy pewność najsłabszego ogniwa.
Docelowe źródła , według kolejności wiarygodności dla każdego typu danych. Ceny Big Maca: The Economist Big Mac Index oraz lokalne cenniki McDonald's. Płace minimalne: Eurostat (earn_mw_cur), krajowe dzienniki ustaw, US Department of Labor. Płace przeciętne i mediany: Eurostat Structure of Earnings Survey, OECD Average Annual Wages, ILOSTAT, krajowe urzędy statystyczne (GUS, Destatis, INSEE, ISTAT, ČSÚ, KSH), US Bureau of Labor Statistics. Klin podatkowy do przeliczeń brutto/netto: OECD Taxing Wages , a dla krajów spoza OECD — PwC Worldwide Tax Summaries. Czas pracy: Eurostat LFS i OECD Hours Worked. Kursy walut: kursy referencyjne EBC.
Prośba. Każdą liczbę, która ma trafić do publikacji, potwierdzaj u źródła pierwotnego, a nie w agregatorze; przy płacach zawsze notuj rok odniesienia i to, czy kwota jest brutto czy netto, bo to dwa najczęstsze miejsca, w których porównania międzynarodowe cicho się psują.
Plany i kierunki rozwoju
Najbliższe kroki, w kolejności, w jakiej mają sens:
Wymiana wsadu na dane źródłowe. Podmiana bloku DANE nie wymaga tknięcia niczego poniżej — struktura wiersza jest stabilna. Priorytet weryfikacji: ceny Big Maca, mediany płac spoza Eurostatu, stawki układowe w krajach bez ustawowej płacy minimalnej.Rozbudowa informacji w samym interfejsie. Przypisy przy pojedynczych komórkach, a nie tylko przy nazwach krajów; objaśnienie każdej wielkości dostępne z nagłówka kolumny; krótka nota metodologiczna przy każdym wyniku, mówiąca nie tylko ile wyszło, ale co ta liczba znaczy i czego nie znaczy.Pełna dokumentacja. Osobny opis algebry wymiarów, rejestru wielkości i reguł podstawienia numéraire — na tyle dokładny, żeby dało się dopisać nową wielkość bez czytania kodu, i żeby dało się zakwestionować każdą regułę z osobna.Tryb konstruktora. Zapisywanie własnego wskaźnika złożonego z pary kolumn pod własną nazwą, jako trwałej kolumny wirtualnej. Silnik jest na to gotowy — węzeł ilorazu już przyjmuje ilorazy jako operandy.Warstwa niepewności w arytmetyce. Obecnie pewność jest etykietą dziedziczoną po najsłabszym ogniwie; docelowo każda wartość powinna nieść przedział, a wynik — propagowany przedział, żeby widać było, kiedy różnica między dwoma krajami tonie w błędzie danych.Drugi numéraire kontrolny. Big Mac jest dobrem jednorodnym, ale jednym; koszyk trzech dóbr (kanapka, litr benzyny, bilet komunikacji miejskiej) pozwoliłby sprawdzić, ile z wyniku bierze się z realnej siły nabywczej, a ile z lokalnej polityki cenowej jednej sieci.Warstwa graficzna i wnioski. Wykresy, rozkłady, analiza — dopiero po ustabilizowaniu danych, żeby nie ilustrować szumu.
Znaki i konwencje
‡ — brak ustawowej płacy minimalnej, podano typową stawkę układową; dla Szwajcarii minimum kantonu Genewa. † — patrz addendum o USA. ◊ — McDonald's nie działa w Rosji, cena dotyczy odpowiednika z sieci „Wkusno i toczka” i nie jest tym samym produktem. § — Bułgaria weszła do strefy euro 1 stycznia 2026 r. Kolumny BM/godz. są przeliczane z bieżących wartości, więc mogą się nieznacznie różnić od liczb zaokrąglonych publikowanych wcześniej.